سیاست خارجی ایران Iran,s foreign policy

بعداز انتشار گزارش نهادهای امنیتی آمریکا- رئیس جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت که اگر آمریکا دو سه قدم دیگر بردارد ماهیت روابط ایران و آمریکا متفاوت از وضعیت فعلی خواهد شد. متعاقب آن وزیر خارجه آمریکا نیز در پاسخ به سخنان رئیس جمهوری خواهان گام برداشتن ایران در این زمینه و تعلیق غنی سازی شد.

در فاصله انتشار این گزارش تا کنون چند اقدام متفاوت از دو طرف انجام شده است: اقدامات ایران مطمئن و استوار ولی بطئی بوده است که با انتظارات طرف مقابل فاصله دار است مهم ترین این اقدامات به شرح زیر است:

۱- ایران آمادگی خود را برای مذاکرات درخصوص عراق در سطحی بالاتر از کارشناسان امنیتی اعلام کرد.

۲- رهبر انقلاب اسلامی ایران در یک سخنرانی در یک ابتکار بی نظیر دشمنی ایران و آمریکا برای ابد را کنار گذاشت و به شرط مهیا شدن برخی از زمینه ها میسر دانست. محتوای این سخنرانی این گونه است هر چند الفاظ و اشکال تفاوت داشته باشد. منفعت گرائی جایگزین آرمانگرائی شد

۳- سفر البرادعی به ایران در این دوره شکل ویژه ای بخود گرفت و ایران با استفاده از این فرصت - دیدار وی با آیت الله خامنه ای و قول مقامات ایران مبنی بر شفافیت بیشتر برنامه هسته ای ایران را برنامه ریزی نمود . این سفر به زعم آقای البرادعی حاوی دستاوردهای مثبت بوده است که می تواند بر نگاه کشورهای غربی تاثیر گذار باشد.

اما در طرف مقابل آمریکا دو حرکت تبلیغاتی را در دستور کار خود قرار داد:

اول اگر مطابق ورژن ایران به قضیه تنگه هرمز نگاه بیندازیم آمریکا تلاش کرد گشت های دوره ای و طبیعی نیروهای دریائی ایران در تنگه هرمز را که حق هر کشور ساحلی است را بزرگنمائی کرده و از آن در سفر دوره ای بوش به خلیج فارس بهره برداری سیاسی نماید

دوم سخنرانی بوش در ابوظبی و متهم کردن چند باره ایران به تروریسم و منبع نا امنی در کل جهان و اطمینان دادن به اعراب مبنی بر اینکه آمریکا همچنان در کنار کشورهای متحد خود در مقابل تهدید ایران قرار دارد.

این چند حرکت ایران و آمریکا در این دوره با یکدیگر همخوانی ندارد. باید امیدوار بود که گامهای منطقی بعدی ایران و پاسخ های درخور آمریکا به آن بتواند شکاف موجود بین دو کشور را کاهش دهد. در دنیای واقع گرائی منفعت گرائی اصل و اساس تعامل خواهد بود.

سخان رهبر انقلاب اسلامی آیت الله خامنه ای درخصوص رابطه با آمریکا حائز نکات بسیار مهمی است که ارزش پرداختن به آن وجود دارد. این سخنان از این جهت مهم است که برای اولین بار با صراحت واقع گرائی و منفعت گرائی بر آرمان گرائی چیره شده است. ایشان در اجتماع مردم یزد گفته است:

"هرگز هم نگفتيم ما تا ابد قطع رابطه خواهيم بود؛ نه، هيچ دليلى ندارد كه تا ابد قطع رابطه با هر كشورى، با هر دولتى داشته باشيم. مسئله اين است كه شرايط اين دولت، به گونه‏اى است كه رابطه با او براى ما ضرر دارد. انسان رابطه را با هر كشورى به دنبال تعريف يك منفعتى ايجاد مي‌كند. آنجايى كه براى ما منفعت ندارد، دنبال رابطه نمي‌رويم، حالا اگر ضرر داشت، به طريق اولى‏ دنبال رابطه نمي‌رويم..

....رابطه‏ سياسى با آمريكا براى ما مضر است. اولاً خطر آمريكا را كم نمي‌كند. آمريكا به عراق حمله كرد؛ در حالى كه با هم رابطه‏ سياسى داشتند، سفير داشتند؛ اين آنجا سفير داشت، آن هم اينجا سفير داشت. رابطه كه خطر جنون‏آميز و سيطره‏طلبانه‏ هيچ قدرتى را از بين نمي‌برد. ثانياً وجود رابطه براى آمريكايى‏ها ـ نه امروز، هميشه اينطور بوده ـ وسيله‏اى بوده است براى نفوذ در قشرهاى مستعد مزدورى در آن كشور.....نبود رابطه با آمريكا براى ما مفيد است. آن روزى كه رابطه با آمريكا مفيد باشد، اول كسى كه بگويد رابطه را ايجاد بكنند، خود بنده هستم"

نکته ای که در سخنان ایشان بوضوح نمایان است آن است که رابطه و دشمنی ایران با آمریکا از حالت قدسی و ایدئولوژیک به صورت یک اصل منفعتی در آمده است ما بدان دلیل با آمریکا رابطه برقرار نمی کنیم که رابطه با آمریکا (بعنوان شیطان اکبر) فعلا به منفعت ایران نیست.

این سخنان نقطه عطفی در سیاست خارجی ایران محسوب خواهد شد. بهرحال بعد از این باید شاهد رویکرد واقع گرایانه و مرجعیت منافع ملی در کنار سه عنصر اصلی سیاست خارجی یعنی مصلحت < عزت و حکمت در تصمیم گیری های کلان باشیم. نه اینکه تا بحالنبوده است بلکه این چهار اصل در اظهارات اخیر ایشان دوباره مورد تاکید رسمی قرار گرفته است.